Hepimiz Bir Simülasyonda mı Yaşıyoruz?

Doğuyor, büyüyor ve ölüyoruz. 

Bu döngü sırasında çabucak acilen hiç bir insanın hayatı, bir diğerinin kopyası olmuyor. Her bir hayat, girişi, gelişmesi ve sonucuyla tek başına büyük bir hikâye oluşturuyor. 

Sevinçlerimiz, hüzünlerimiz ve hırslarımızla yerküre tarihine cihet veriyoruz. Açılan her yeni sahifede, insanlık her şeye karşın devranda bir adım ileriye gidiyor. 

Şimdilik(!) bir geri dönüşümüz yok, biliyoruz.

Tarihteki tüm yıkımları, birçok devir görmezden geldiğimiz toplumsal hadiseleri bir kenarı bırakalım. 

Bugün, insan bilincinin 21. yüzyılda önemli formda sorgulamaya başladığı “simülasyon hipotezine” yakından bakıyoruz. 

Milattan evvel 5. yüzyıl… Yeryüzündeki birileri, bugünkü kuşkuların temelini atıyor:

Kişilerin, yaşama ait sorulara karşılık bulması için düşünmeleri gerekiyor. Bundan yaklaşık 2500 yıl evvel Antik Yunan’da yaşamış filozof Parmenides, başındaki mecnun sorulara karşılık bulmaya çalışan binlerce beşerden sırf birisiydi. 

Aklında bugünkü sorumuzun birinci tohumunu ekecek bir fikir belirdiğinde, birinci işi bunu tabiat ile açıklamak oldu:

“Var olmamızın nefes alıp vermemizle ya da fizikî olarak mekan kaplamamızla bir ilgisi yoktur. Yeryüzünde sizi düşünen birileri hayli varsınız demektir.”

Tahminen tıpkı mütalaayı, farklı vakit dilimlerinde binlerce insan da aklından geçirmişti. Tahminen hala geçiriyor… Lakin Parmenides, kendisiyle birebir hengamda yaşayan sair düşünürlere de itiraz etmişti. Birinci kere birileri gözlem ya da deney yapmadan, akıl yürüterek tuhaf şeyleri gündeme getiriyordu.

Bugün Parmenides üzere düşünen birisine birçok insan “deli” diyor. O divanelerden birisini ise çok yeterli tanıyor, neredeyse her gün tartışıyoruz: Elon Musk.

Kendisinin açıklamalarına değinmeden evvel simülasyon hipotezi hakkında söyleyeceklerimiz var.

Akıl yürütenlerin çağı başladı… Düşünüyorsak, varız!

René Descartes, 1500’lü yıllardan bugüne bıraktığı filozofi mirasıyla tıpkı soruyu tekraren sefer gündeme getirmişti. 

“Düşünüyorum, öyleyse varım” dediğinde, simülasyon sorusuna 2000 yıl evvelden aldığı mirasla yeni bir bakış açısı getirdi. 

Akabinde Kant, Russell ve Jean Baudrillard gibi düşünürler de kendi açıklamalarını lisana getirdiler. Asıl dönüm noktası ise 2000’li yılların başında yaşandı.

Ilmî gerçeklik ve akıl yürütme bir araya geldi, “bilim kurgu” ortaya çıktı… 

Bugün şayet bu yazıyı okuyor, bir simülasyonda mı yaşadığımız sorusuna karşılık arıyorsanız bu ismi unutmayın: Nick Bostrom.

Bostrom, “transhümanizm” isminde bir kavram ortaya attı:

İnsanın fizikî ve bilişsel yeteneklerini arttırmak, yaşlanmayı ve marazları ortadan kaldırmak için teknoloji ve bilimden faydalanabiliriz. 

Bu fikir bilim yerküresindeki simülasyon sorgulamalarını önemli bir noktaya taşıdı. Birebir devirde Matrix üzere bu mevzu üzerine kurulan sayısız sinemalar izledik. Artık ilmî datalar, aklımızdan geçenlerle bir araya gelip kolaylaşarak sanat ürününe dönüştü.

Bastrom’un 2003 yılında yayınladığı bir makalesinde geçen açıklaması, 2500 yıllık koru bir yangına dünüştürdü:

“…dünya hakkında birtakım alternatif savların hakikat olduğuna inanmamızı sağlayacak kadar ehliyetli enteresan done mevcut..”

Alternatif sav ile kastedilen simülasyon hipoteziydi, açık bir biçimde bu hipoteze inanmak için ehliyetli kanıta zati sahip olduğumuz söyleniyordu.

Akıllarda beliren korkutucu mütalaa ortaya çıktı… Hepimiz gelişmiş bir yazılımın içerisinde mi yaşıyoruz?

Simülasyon, söz mealiyle gerçekliğin birebir taklit edildiği ortamları söz ediyor.

Bostrom’a nazaran teknolojik olarak çok gelişmiş “insanüstü” bir medeniyet, muazzam bir malumat süreç gücüne sahip olacak.

Bu türlü bir durumda, insanlığın geleceğine dair aşağıdaki 3 ihtimali ele almak gerekiyor:

  • İnsanlık çok üstün bir teknolojik çağa ulaşmadan yok olabilir;
  • İnsanüstü bir medeniyetler var olursa bizi simüle etmekle uğraşmayabilirler;
  • İnsanlık bugün bile muhakkak bir simülasyonun içinde yaşıyor. 
  • Şayet 1. ihtimal sahih olursa, insan medeniyeti aslında külliyen yok olacak. Şayet 2. seçenek gerçek olursa, insanüstü medeniyetler, atalarının yani bizim hayatımızı, tarihimizi simüle etmekle uğraşmayacaklar. 

    Şayet 3. seçenek doğruysa bizler, tanıdığınız herkes bir simülasyonda yaşıyoruz. Şayet bir simülasyonda yaşamıyorsak ve şayet insanlık var olmaya devam ederse, insanüstü medeniyet bir simülasyon üretebilir.

    Geçtiğimiz yıl Google’ın Turing testini geçerek önündeki bir “insan” olduğuna inandıran yapay zekâ yazılımı birinci kere ortaya çıkmıştı. Bir insan, bir yazılım tarafından kandırılmıştı.

    Bugünün yapay zekâları, kendi bilişsel yeteneklerine sahip değil. Hakikaten çoktan müdehalemiz dışında, zaten öğrenebilen yazılımları üretmeye başladık.

    Bilim kişilerine nazaran bir sonraki aşama, yapay zekâların muhakeme yeteneğine varması olacak. 

    İşte bu türlü bir 4. ihtimal, tahminen de insanüstü bir medeniyetin ortaya çıkmasına neden olacak. Tahminen de bilincimizi, büsbütün yapay bir ortama aktarmanın yolunu keşfettikten sonra öğrenmek bizim için daha kolay olacak.

    Bir devirler kurgu olan artık bilim. Evet ya gelecek?

    Tahminen de günün birinde, bilinci dijital ortama aktarılan beşerler, tıpkı bir makine üzere öğrenebilecekler, öğrendiklerini unutmayacaklar. Tahminen de bahsedilen insanüstü medeniyet, insan bilincinin yapay zekâ ile harmanlanmış bir halinden oluşacak. 

    Tahminen de bunların hepsi daha evvel gerçekleşti ve bizler, bildiğimiz gerçeklik dışındaki bir yazılımın tasavvurlarından ibaretiz.

    Her ne olursa olsun şüphecilik ve merak son bulmayacak; sıradan hayatlarımızın ötesine geçerek, var oluşumuzun kökenini araştırmaya, inançlara değer duyup huzur içinde yaşamaya daha çok vakit ayıracağız.

    Bugün tüm yerkürenin ismini duyduğunda önünü iliklediği bir düşünürden alıntıyla bitirelim:

    “Bilgi, hududu olmayan bir denizdir. Haber dileyense denizlere dalan bir dalgıçtır.”

    – Mevlana (30 Eylül 1207 – 17 Aralık 1273)

    Başım Meczup Sorular yazı serimiz için siz de tekliflerde bulunabilirsiniz: 

    Bunun için aklınızdaki en “deli” soruyu tahlillerle ya da e-posta yoluyla bize bildirin. Araştıralım, gerekirse işin mütehassısına danışalım. Kâfi ki başınızdaki o sıra dışı sorulara, içinizdeki meraka ışık tutalım.

    Menşe: Wikipedia, Oxford  – The Philosophical Quarterly, Sayı 53, Nisan 2003, Nick Bostrom​